Gan nhiễm mỡ

Gan là một cơ quan thiết yếu trong cơ thể con người, đóng vai trò trung tâm trong nhiều quá trình trao đổi chất và đảm bảo sức khỏe tổng thể. Bên cạnh các chức năng chính như lọc máu và loại bỏ độc tố, lưu trữ năng lượng, tiêu hóa chất béo, sản xuất protein,.. gan còn tham gia vào nhiều quá trình khác trong cơ thể như sản xuất cholesterol, tạo ra các tế bào máu mới và giúp cơ thể chống oxy hóa. Tổn thương gan do bất kì nguyên nhân gì đều có thể dẫn đến tình trạng viêm rồi sau đó xơ hóa gan. Khi xơ gan, cơ thể sẽ suy kiệt vì thiếu dưỡng chất, rối loạn đông máu, cổ trướng, giãn vỡ tĩnh mạch thực quản…lúc này các biện pháp điều trị thường ít kết quả. Một trong những nguyên nhân gây tổn thương gan thường gặp hiện nay là gan nhiễm mỡ.

1. Gan nhiễm mỡ là gì?

Gan nhiễm mỡ là tình trạng tích tụ quá nhiều chất béo trong gan, vượt quá 5% trọng lượng gan. Chất béo này có thể là triglycerides, cholesterol hoặc phospholipid. Gan nhiễm mỡ có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm gan, xơ gan và ung thư gan.

Phân loại gan nhiễm mỡ:

  • Gan nhiễm mỡ do rượu: Do lạm dụng rượu bia.
  • Gan nhiễm mỡ không do rượu: Do các nguyên nhân khác như béo phì, tiểu đường, rối loạn lipid máu, di truyền…
Cấu trúc gan khỏe mạnh và gan nhiễm mỡ

2. Nguyên nhân gây ra bệnh gan nhiễm mỡ

Nguyên nhân gây ra bệnh gan nhiễm mỡ có thể chia thành hai nhóm chính:

Nguyên nhân do lối sống:

  • Lạm dụng rượu bia: Rượu bia là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây gan nhiễm mỡ. Khi bạn uống nhiều rượu bia, gan sẽ phải làm việc quá tải để chuyển hóa cồn thành chất độc hại, dẫn đến tích tụ chất béo trong gan.
  • Chế độ ăn uống không lành mạnh: Chế độ ăn nhiều thức ăn nhanh, đồ ăn nhiều dầu mỡ, cholesterol, đồ ngọt và đồ uống có ga có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ.
  • Ít vận động: Thiếu vận động khiến cơ thể tích tụ nhiều mỡ thừa, trong đó có mỡ nội tạng, dẫn đến gan nhiễm mỡ.
  • Thừa cân, béo phì: Thừa cân, béo phì là yếu tố nguy cơ cao nhất gây gan nhiễm mỡ.
  • Suy giảm chức năng tuyến giáp: Khi tuyến giáp hoạt động kém hiệu quả, cơ thể sẽ sản xuất nhiều cholesterol hơn, dẫn đến tích tụ chất béo trong gan.

Nguyên nhân do bệnh lý:

  • Tiểu đường: Tiểu đường làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ do tăng lượng đường trong máu.
  • Rối loạn lipid máu: Rối loạn lipid máu, bao gồm tăng cholesterol và triglyceride, là yếu tố nguy cơ cao gây gan nhiễm mỡ.
  • Bệnh tim mạch: Bệnh tim mạch có thể ảnh hưởng đến lưu thông máu đến gan, dẫn đến tích tụ chất béo trong gan.
  • Viêm gan do virus: Viêm gan do virus B, C có thể dẫn đến tổn thương gan và gan nhiễm mỡ.
  • Sử dụng một số loại thuốc: Một số loại thuốc như thuốc corticosteroid, thuốc chống ung thư và thuốc điều trị HIV có thể gây ra tác dụng phụ là gan nhiễm mỡ.
  • Di truyền: Một số người có thể có nguy cơ cao mắc bệnh gan nhiễm mỡ do di truyền.

Ngoài ra, một số yếu tố khác cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ như:

  • Tuổi tác: Nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ tăng theo độ tuổi.
  • Giới tính: Nam giới có nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ cao hơn nữ giới.
  • Ngưng sử dụng hormone sinh sản: Việc ngưng sử dụng hormone sinh sản ở phụ nữ có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ

3. Triệu chứng bệnh gan nhiễm mỡ

Triệu chứng thường thấy ở người mắc bệnh gan nhiễm mỡ

Hầu hết các trường hợp gan nhiễm mỡ không có triệu chứng gì rõ ràng, khiến nhiều người chủ quan và bỏ qua việc điều trị. Một số trường hợp gan nhiễm mỡ có thể có các triệu chứng như:

  • Mệt mỏi: Đây là triệu chứng phổ biến nhất của gan nhiễm mỡ.
  • Chán ăn: Do gan không hoạt động tốt, cơ thể không thể tiêu hóa thức ăn hiệu quả, dẫn đến cảm giác chán ăn.
  • Đau bụng: Đau ở vùng bụng trên bên phải, nơi vị trí của gan.
  • Buồn nôn và nôn: Do gan không hoạt động tốt, cơ thể có thể sản xuất nhiều độc tố, dẫn đến buồn nôn và nôn.
  • Phì đại gan: Gan to ra có thể sờ thấy được khi khám lâm sàng.
  • Vàng da: Do gan không hoạt động tốt, bilirubin (chất tạo nên màu vàng cho da) không được chuyển hóa hiệu quả, dẫn đến vàng da.
  • Ngứa da: Do gan không hoạt động tốt, các muối mật có thể tích tụ trong da, dẫn đến ngứa da.

Ngoài ra, một số dấu hiệu cảnh báo gan nhiễm mỡ nặng có thể bao gồm:

  • Phù nề: Phù nề ở chân, mắt cá chân và bụng do gan không sản xuất đủ albumin (protein giúp duy trì lượng protein trong máu và cân bằng áp lực thẩm thấu).
  • Bầm tím dễ dàng: Do gan không sản xuất đủ các yếu tố đông máu.
  • Rối loạn tâm thần: Do gan không hoạt động tốt, các chất độc hại có thể tích tụ trong não, dẫn đến rối loạn tâm thần.
  • Hơi thở có mùi hôi: Do gan không hoạt động tốt, các chất độc hại có thể tích tụ trong máu và được đào thải qua phổi, dẫn đến hơi thở có mùi hôi.

4. Phòng ngừa gan nhiễm mỡ

Để phòng ngừa bệnh gan nhiễm mỡ, bạn nên có lối sống lành mạnh, bao gồm:

  • Chế độ ăn lành mạnh: nhiều rau xanh, hoa quả, ít mỡ động vật thay bằng dầu thực vật
  • Tập luyện thể dục thường xuyên: ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần
  • Giảm cân nếu thừa cân
  • Không uống rượu bia
  • Tiêm phòng viêm gan B
Bằng cách tuân thủ những lời khuyên trên, bạn có thể bảo vệ gan khỏe mạnh và giảm nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ

5. Các biện pháp chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ

Để chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ, bác sĩ sẽ dựa vào:

  • Tiền sử bệnh lý: Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử sử dụng rượu bia, chế độ ăn uống, cân nặng, các bệnh lý nền… để đánh giá nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ.
  • Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ khám tổng quát để tìm kiếm các dấu hiệu gan to, vàng da, phù nề…
  • Xét nghiệm máu: Các xét nghiệm máu có thể giúp đánh giá chức năng gan, lượng đường trong máu, cholesterol, triglyceride…
  • Chẩn đoán hình ảnh: Một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh có thể được sử dụng để chẩn đoán gan nhiễm mỡ như:
  • Siêu âm bụng: Siêu âm bụng là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến nhất để chẩn đoán gan nhiễm mỡ. Siêu âm có thể giúp phát hiện gan to, tăng âm gan, và các dấu hiệu khác của gan nhiễm mỡ.
  • Chụp CT scan hoặc MRI: Chụp CT scan hoặc MRI có thể được sử dụng để chẩn đoán gan nhiễm mỡ ở những trường hợp phức tạp.
  • Sinh thiết gan: Sinh thiết gan là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất cho gan nhiễm mỡ. Tuy nhiên, sinh thiết gan chỉ được thực hiện khi cần thiết do đây là một thủ thuật xâm lấn.

 

Phát hiện gan nhiễm mỡ thông qua chẩn đoán hình ảnh

Dựa vào kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp với từng trường hợp. Một số lưu ý khi chẩn đoán bệnh gan nhiễm mỡ:

  • Gan nhiễm mỡ có thể đi kèm với các bệnh lý khác như viêm gan siêu vi B, C, tiểu đường, mỡ máu cao… Do đó, cần chẩn đoán phân biệt để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh.
  • Việc chẩn đoán sớm bệnh gan nhiễm mỡ rất quan trọng để có thể điều trị kịp thời và hiệu quả, ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

6. Các biện pháp điều trị bệnh gan nhiễm mỡ

Không có thuốc hay biện pháp nào làm hết ngay tình trạng gan nhiễm mỡ, nhưng nó có thể cải thiện dần dần nếu thay đổi lối sống kịp thời kết hợp với điều trị các bệnh lý đi kèm.

  • Giảm cân: giảm cân sẽ làm giảm sự tổn thương gan, cải thiện sự đề kháng insulin, là điều bắt buộc phải thực hiện. Mục tiêu giảm từ 0,5-1kg cân nặng mỗi tuần. Đối với những người không thể đạt mục tiêu cân nặng trong 6 tháng và có tình trạng viêm gan nhiễm mỡ, có thể cần phải phẫu thuật cắt một phần dạ dày và nối thông dạ dày-ruột (nối vị tràng).
  • Vitamin E: Vitamin E có thể cải thiện tình trạng viêm ở bệnh nhân gan nhiễm mỡ mà không có đái tháo đường qua một số nghiên cứu. Vì đối tượng của các nghiên cứu này không bao gồm những bệnh nhân đái đường và xơ gan mất bù cho nên vitamin E chưa chứng minh được lợi ích cho những bệnh nhân này. Ngoài ra không nên sử dụng vitamin E cho bệnh nhân nam- những người có tiền sử hoặc tiền sử gia đình ung thư tiền liệt tuyến, vì nó làm tăng nguy cơ ung thư này ở nam giới. Cũng không nên sử dụng vitamin E liều cao quá 800UI/ ngày vì có thể làm tăng tỉ lệ tử vong do mọi nguyên nhân.
  • Gan nhiễm mỡ kèm tiểu đường có thể sử dụng một số thuốc theo chỉ định của bác sĩ để cải thiện được tình trạng viêm và xơ hóa ở bệnh nhân gan nhiễm mỡ.
  • Omega 3: một số nghiên cứu cho thấy acid béo omega 3 có thể cải thiện được tình trạng viêm gan nhiễm mỡ, tuy nhiên vẫn cần nhiều nghiên cứu hơn nữa.
  • Kiểm soát các rối loạn lipid máu: nên sử dụng các statin mà không chuyển hóa kéo dài qua gan như rosuvastatin hay pravastatin.